Przedsiębiorstwo według przepisów KC
Pojęcie przedsiębiorstwa w przepisach KC i posługujących się tym określeniem przepisach KH występuje na ogół w znaczeniu przedmiotowym, jako pewien zorganizowany zespół majątkowy, przeznaczony do produkcji dóbr lub świadczenia usług (zob. np. art. 49 i 526 KC oraz art. 61, 221 pkt 3 i 338 pkt 3 KH), chociaż niektóre przepisy KH używają pojęcia „przedsiębiorstwo” w znaczeniu funkcjonalnym, jak np. art. 162 § 2 pkt 2, art. 309 § 1 pkt 2. Defi-nicja przedsiębiorstwa w ujęciu KC, która niewątpliwie kładzie nacisk na czynnik obiektywny (przedmiotowy), nie eliminuje z pojęcia przedsiębiorstwa czynnika subiektywnego (funkcjonalnego). Obok czynnika ściśle obiektywnego, stanowiącego podstawę materialną działalności zarobkowej przedsiębiorcy i będącego niejako zewnętrznym wykładnikiem tej działalności, występuje czynnik subiektywny, który kryje się pod słowami: „przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych”. To przedsiębiorca określa zadania gospodarcze i decyduje o przeznaczeniu czynników materialnych i niematerialnych do realizacji tych zadań. W tym się wyraża działalność zarobkowa, polegająca na prowadzeniu przedsiębiorstwa.
Wg art. 551 KC, który nawiązuje do treści uchylonego art. 40 § 1 KH, przedsiębiorstwem jest zespół składników materialnych i niematerialnych (czynnik obiektywny), przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych (czynnik subiektywny). Wskazany zespół składników obejmuje w szczególności:
1) firmę (nazwę), znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo;
2) księgi handlowe;
3) nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, w tym produkty i materiały;
4) patenty, wzory użytkowe i zdobnicze;
5) zobowiązania i obciążenia, związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa;
6) prawa wynikające z najmu i dzierżawy lokali zajmowanych przez przedsiębiorstwo.
Wykaz ten nie jest wyczerpujący. Do typowych składników przedsiębiorstwa należą też np. papiery wartościowe, pieniądze, a przede wszystkim -klientela i renoma.
Z przedstawionej definicji przedsiębiorstwa wynika, że: po pierwsze - KC traktuje przedsiębiorstwo jako wyodrębniony zespół praw majątkowych i składników niematerialnych stanowiących funkcjonalną jedność (przeznaczoną zgodnie z wolą przedsiębiorcy do realizacji określonych zadań gospodarczych), po drugie - KC używa pojęcia „przedsiębiorstwo” w najszerszym z ujęć prezentowanych w literaturze (łącznie z obowiązkami i wierzytelnościami związanymi z wyodrębnionym zespołem majątkowym). Trafnie jednak zwraca się uwagę, że ta szeroka definicja przedsiębiorstwa powinna być weryfikowana z punktu widzenia treści i celu konkretnego przepisu, który posługuje się tym pojęciem. Np. pojęcie przedsiębiorstwa występujące w art. 526 KC jest węższe, nie obejmuje zobowiązań.
W świetle art. 55 KC przedsiębiorca może posiadać więcej niż jedno przedsiębiorstwo, rozumiane jako zorganizowany zespół majątkowy stanowiący jedną całość gospodarczą (np. zakład budowlany i gorzelnię).