Prowadzenie działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa) na własny rachunek
Zawarte w ustawie (art. 2 ust. 1 in fine GospU) określenie „na własny rachunek” jest elementem o charakterze przede wszystkim wewnętrznym, charakteryzującym działalność przedsiębiorcy. Podkreśla ono, że do istoty działalności gospodarczej należy „ryzyko”, które w płaszczyźnie prawnej oznacza ponoszenie „odpowiedzialności”. Ryzyko oznacza szansę zysku, lecz i możliwość wystąpienia strat, które w skrajnym przypadku mogą doprowadzić do upadłości i likwidacji działalności gospodarczej.
Mówiąc najogólniej, z ustawowego podkreślenia, że działalnością gospodarcząjest tylko działalność prowadzona na własny rachunek przedsiębiorcy, wynikają następujące konsekwencje:
1) status przedsiębiorcy ma tylko ten, kto ponosi ryzyko działalności gospodarczej.
Stąd jeśli działalność gospodarczą (przedsiębiorstwo) prowadzi dzierżawca lub użytkownik, to on a nie właściciel przedsiębiorstwa jest przedsiębiorcą. W takiej bowiem sytuacji to dzierżawca lub użytkownik dysponuje środkami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa i zawłaszcza rezultaty działalności gospodarczej. Przedsiębiorcą jest też wspólnik spółki cywilnej oraz agent ubezpieczeniowy czy broker;
2) nie jest przedsiębiorcą osoba świadcząca pracę najemną na rzecz przedsiębiorcy, który prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. Jak zauważa C. Kosikowski (Wolność gospodarcza w prawie polskim, Warszawa 1995, s. 51), przyjęcie tego kryterium pozwala na odróżnienie od działalności gospodarczej tzw. wolnych zawodów, które są wolne dopóty, dopóki ich wykonywanie odbywa się na własny rachunek (i osobiście). Nie jest przedsiębiorcą ten, kto kieruje cudzym przedsiębiorstwem na podstawie umowy o pracę lub tzw. kontraktu menadżerskiego.
3) ten, kto prowadzi działalność gospodarczą (przedsiębiorca) ponosi odpowiedzialność zarówno za wyniki, jak i za zobowiązania, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (wynikające z umów oraz przepisów o charakterze publicznoprawnym np. z prawa podatkowego).